Wójt Gminy Zamość Ryszard Gliwiński wydał we wrześniu 2026 r. dwa zarządzenia dotyczące organizacji prac społecznych w 2027 r. dla pięciu nieletnich i czterdziestu skazanych. W obu dokumentach jako podmiot właściwy do przyjęcia tych osób wskazał imiennie Michała Kłonicę, kierownika Gminnego Zakładu Obsługi Komunalnej. Tymczasem Prezes Sądu Rejonowego w Zamościu w odpowiedzi udzielonej redakcji „Wokół Zamościa” wskazał, że wyznaczonym podmiotem jest sam Gminny Zakład Obsługi Komunalnej. Analiza dokumentów ujawnia również błędy w korespondencji Wójta z Sądem oraz pytania o kompletność przekazanych informacji. Jak podobne sprawy rozwiązano w innych samorządach?
Dwa zarządzenia w ciągu sześciu dni. Jeden sposób wskazania podmiotu
24 września 2026 r. Wójt Gminy Zamość Ryszard Gliwiński wydał Zarządzenie Nr 513/26 w sprawie podmiotów, na rzecz których nieletni mają wykonywać prace społeczne w 2027 r.
W § 1 zapisano:
„Wyznacza się Pana Michała Kłonicę Kierownika Gminnego Zakładu Obsługi Komunalnej Gminy Zamość […] jako podmiot właściwy do przyjęcia nieletnich mieszkańców gminy, zobowiązanych na mocy orzeczenia Sądu do wykonywania prac społecznych w 2027 roku”.
Sześć dni później, 30 września 2026 r., Wójt wydał Zarządzenie Nr 514/26, dotyczące podmiotów, w których wykonywana jest kara ograniczenia wolności oraz praca społecznie użyteczna.
W tym przypadku § 1 otrzymał niemal identyczne brzmienie:
„Wyznacza się Pana Michała Kłonicę Kierownika Gminnego Zakładu Obsługi Komunalnej Gminy Zamość […] jako podmiot właściwy do przyjęcia skazanych mieszkańców gminy […]”.
W obu przypadkach wskazano zatem imiennie kierownika zakładu, określając go jako podmiot właściwy do przyjęcia osób wykonujących prace społeczne.
Czy jednak kierownik jednostki organizacyjnej i sama jednostka są w świetle obowiązujących przepisów tym samym?
Prezes Sądu określił zapotrzebowanie na 45 osób
Redakcja „Wokół Zamościa” wystąpiła do Prezesa Sądu Rejonowego w Zamościu o udostępnienie dokumentacji dotyczącej wyznaczania podmiotów do wykonywania prac społecznych w 2027 r.
W odpowiedzi z 27 października 2026 r., znak Adm.0123.60.2026, Prezes Sądu Rafał Leszczyński przekazał dokumenty dotyczące obu spraw.
Z pisma z 21 września 2026 r., znak Adm.421.20.2026, wynika, że Sąd zgłosił zapotrzebowanie na zapewnienie możliwości wykonywania prac społecznych przez pięciu nieletnich.
W dokumencie przypomniano również zasady wykonywania takich prac. Ich wymiar nie może przekraczać łącznie 20 godzin, a dziennie dwóch godzin. Prace powinny uwzględniać wiek nieletnich, ich możliwości psychofizyczne oraz potrzeby edukacyjne.
Z kolei pismem z 24 września 2026 r., znak Adm.421.19.2026, Prezes Sądu zgłosił zapotrzebowanie na zabezpieczenie możliwości wykonywania prac dla 40 skazanych.
Wskazano przy tym:
„W oparciu o dotychczasową praktykę należy założyć, iż skazany winien odpracować przeciętnie 20 godzin w stosunku miesięcznym”.
Przy założeniu wykonywania pracy przez wszystkie 40 osób oznaczałoby to około 800 godzin miesięcznie. Jest to jednak wielkość orientacyjna, wynikająca z zapotrzebowania Sądu, a nie potwierdzenie rzeczywistej liczby przepracowanych godzin.
Sąd wyraźnie rozróżnił podmiot od osoby do kontaktu
Szczególnie istotny jest fragment pisma Prezesa Sądu dotyczącego nieletnich.
Sąd wskazał, że informacja przekazana przez Wójta powinna zawierać:
- Nazwę i adres podmiotu.
- Miejsce i rodzaj prac społecznych.
- Liczbę nieletnich, którzy mogliby wykonywać prace społeczne.
- Dane osoby wyznaczonej do kontaktu.
Nie są to przypadkowe elementy. Wynikają z rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 19 stycznia 2023 r. dotyczącego podmiotów, na rzecz których nieletni wykonują prace społeczne.
Przepisy rozróżniają podmiot przyjmujący nieletnich od osoby odpowiedzialnej za określone czynności organizacyjne.
Tymczasem Wójt Gminy Zamość w Zarządzeniu Nr 513/26 wskazał Michała Kłonicę jako podmiot, a nie jako osobę odpowiedzialną za organizację pracy w GZOK.
Podobną konstrukcję zastosowano w Zarządzeniu Nr 514/26 dotyczącym skazanych, mimo że również rozporządzenie z 1 czerwca 2010 r. przewiduje odrębne wskazywanie podmiotów i osób odpowiedzialnych za organizowanie oraz kontrolowanie pracy.
Wójt przesłał Sądowi zarządzenia. Czy przekazał wszystkie wymagane informacje?
Z dokumentów udostępnionych redakcji wynika, że Wójt odpowiedział na oba pisma Prezesa Sądu.
24 września 2026 r. skierował pismo oznaczone znakiem ASO.5520.2.2026, informując o przesłaniu zarządzenia dotyczącego prac społecznych nieletnich.
30 września 2026 r. przesłał kolejne pismo, znak ASO.5520.4.2026, dotyczące wykonywania prac przez skazanych.
Z przedstawionej dokumentacji wynika, że pisma miały charakter przewodni, a załącznikami były odpowiednie zarządzenia Wójta.
Problem polega na tym, że Zarządzenie Nr 513/26 nie określa ani rodzaju prac społecznych, ani liczby nieletnich, których GZOK może przyjąć. Nie wskazuje również odrębnie danych osoby wyznaczonej do kontaktu.
Tymczasem właśnie takich informacji oczekiwał Prezes Sądu.
Jeżeli poza udostępnioną korespondencją nie przekazano dodatkowych danych, powstaje uzasadniona wątpliwość, czy Wójt wykonał obowiązek informacyjny w pełnym zakresie.
Podobne pytania dotyczą informacji przekazanych w związku z Zarządzeniem Nr 514/26, choć szczegółowy zakres wymaganych danych wynika w tym przypadku z odrębnego rozporządzenia.
W piśmie Wójta pomylono numer zarządzenia i datę dokumentu Sądu
Analiza korespondencji ujawniła także dwie nieścisłości.
W piśmie z 24 września 2026 r. Wójt napisał:
„W odpowiedzi na pismo z dnia 24 września 2026 r. Nr Adm.421.20.2026 […]”.
Tymczasem pismo Prezesa Sądu o wskazanym numerze zostało sporządzone 21 września 2026 r. Data 24 września była datą jego doręczenia do Gminy Zamość.
To jednak nie wszystko.
W tym samym piśmie Wójt wskazał:
„Zarządzenie Nr 513/25 Wójta Gminy Zamość z dnia 24 września 2026 r.”.
Prawidłowy numer zarządzenia to 513/26, a nie 513/25.
Obie nieścisłości mają charakter identyfikacyjny i same w sobie nie przesądzają o skuteczności przekazanej informacji. Pokazują jednak, że dokument skierowany do Prezesa Sądu zawierał błędne oznaczenia.
Prezes Sądu wskazał GZOK, a nie jego kierownika
Najważniejsze ustalenie wynika z odpowiedzi Prezesa Sądu Rejonowego w Zamościu z 27 października 2026 r.
Po przekazaniu dokumentów Prezes Sądu poinformował redakcję:
„Podmiot wskazany w obu powyższych przypadkach to Gminny Zakład Obsługi Komunalnej Gminy Zamość z siedzibą w Zamościu ul. Szczebrzeska 120, 22-400 Zamość”.
Warto zestawić tę informację z literalnym brzmieniem obu zarządzeń.
W zarządzeniach Wójta: wyznaczono Michała Kłonicę, kierownika GZOK, „jako podmiot”.
W odpowiedzi Prezesa Sądu: jako podmiot wskazano Gminny Zakład Obsługi Komunalnej Gminy Zamość.
Powstaje zatem pytanie, dlaczego w oficjalnych zarządzeniach nie wskazano jednoznacznie GZOK jako podmiotu, skoro właśnie tak identyfikuje go Prezes Sądu.
Nie oznacza to, że Sąd zakwestionował legalność zarządzeń. Z udostępnionej odpowiedzi nie wynika, aby Prezes Sądu żądał ich zmiany lub stwierdził naruszenie prawa.
Rozbieżność między dokumentami pozostaje jednak faktem wymagającym wyjaśnienia.
Jak postępują inne samorządy? Przykłady Strykowa, Rzekunia i Zawichostu
Analiza zarządzeń innych samorządów pokazuje, że możliwe jest jednoznaczne oddzielenie podmiotu przyjmującego osoby do wykonywania prac społecznych od osoby odpowiedzialnej za realizację zarządzenia.
Stryków – zakład wyznaczony, dyrektor odpowiedzialny za wykonanie
Burmistrz Strykowa w Zarządzeniu Nr 162/2023 z 30 listopada 2023 r., dotyczącym 2024 r., postanowił:
„Wyznacza się Zakład Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w Strykowie […] jako miejsce, w którym w 2024 r. może być wykonywana nieodpłatna, kontrolowana praca na cele społeczne oraz praca społecznie użyteczna”.
Następnie w § 2 zapisano:
„Wykonanie zarządzenia powierza się Dyrektorowi Zakładu Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w Strykowie”.
Jest to przykład szczególnie zbliżony do sytuacji Gminy Zamość, ponieważ również dotyczy zakładu gospodarki komunalnej.
Rzekuń – trzy podmioty, a ich kierownictwo wskazane odrębnie
Wójt Gminy Rzekuń w Zarządzeniu Nr 84/2026 z 15 września 2026 r. wyznaczył na 2027 r. trzy podmioty, na rzecz których nieletni będą wykonywać prace społeczne: Ośrodek Pomocy Społecznej, Gminną Bibliotekę Publiczną oraz Klub Sportowy Rzekunianka Rzekuń.
W § 2 postanowił:
„Wykonanie zarządzenia powierzam dyrektorowi, kierownikowi i prezesowi podmiotów wyznaczonych w § 1”.
Na uwagę zasługuje również podstawa prawna. Wójt Gminy Rzekuń wskazał nie tylko rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości, ale także art. 151 ust. 3 ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich.
Wójt Gminy Zamość w Zarządzeniu Nr 513/26 powołał wyłącznie § 3 ust. 1 rozporządzenia, pomijając wskazany przepis ustawowy. Nie oznacza to automatycznie nieważności zarządzenia, ale pokazuje różnicę w sposobie formułowania podstawy prawnej.
Zawichost – podmiot, osoba nadzorująca i rodzaj prac w jednej tabeli
Jeszcze bardziej szczegółowe rozwiązanie zastosowano w zarządzeniu Burmistrza Zawichostu dotyczącym prac społecznych nieletnich w 2025 r.
W tabeli wyodrębniono kolumny:
- „Nazwa podmiotu/sołectwa/miejsca wykonywania pracy”.
- „Funkcja osoby sprawującej bezpośredni nadzór”.
- „Rodzaj wykonywanych prac”.
Wśród wskazanych jednostek znalazł się Zakład Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w Zawichoście. Jako osobę sprawującą nadzór wskazano kierownika, a jako rodzaj prac między innymi sprzątanie terenów zewnętrznych i inne nieskomplikowane czynności porządkowe.
Przykłady Strykowa, Rzekunia i Zawichostu pokazują, że można zastosować przejrzyste rozwiązanie: wyznaczyć jednostkę organizacyjną jako podmiot, a jej kierownika wskazać odrębnie jako osobę odpowiedzialną za wykonanie zarządzenia lub nadzór nad pracami.
Także Prezydent Miasta Zamość zastosował inne rozwiązanie
Warto przywołać również Zarządzenie Nr 317/2026 Prezydenta Miasta Zamość z 12 października 2026 r., dotyczące wykonywania kary ograniczenia wolności oraz pracy społecznie użytecznej w 2027 r.
Prezydent wyznaczył siedem podmiotów, między innymi Przedszkole Miejskie nr 14, Zakład Usług Komunalnych, Ogród Zoologiczny, Ośrodek Sportu i Rekreacji oraz Miejski Zakład Komunikacji.
W § 2 zarządzenia zapisano:
„Wykonanie zarządzenia powierza się Prezesom, Dyrektorom, Kierownikom podmiotów wskazanych w § 1”.
Także tutaj wyraźnie oddzielono podmioty od osób nimi kierujących.
Zarządzenie Prezydenta Miasta Zamość zostało ogłoszone 20 października 2026 r. w Dzienniku Urzędowym Województwa Lubelskiego pod pozycją 4981.
Porównanie nie oznacza, że każdy zapis miejskiego zarządzenia jest wolny od wątpliwości prawnych. Pokazuje jednak zasadniczą różnicę w sposobie wyznaczania podmiotów przez dwa sąsiadujące samorządy.
Wójt na sesji: każde jego słowo jest analizowane w mediach społecznościowych
Do sprawy obowiązków informacyjnych wobec Rady Gminy warto powrócić również w kontekście sesji z 28 października 2026 r.
Podczas obrad Wójt Ryszard Gliwiński odczytał informację przeznaczoną dla Rady Gminy. Jak zaznaczył, zdecydował się na jej odczytanie, ponieważ w mediach społecznościowych analizowane jest każde jego słowo.
Wypowiedź ta nabiera szczególnego znaczenia w świetle dokumentów dotyczących organizacji prac społecznych.
Społeczna kontrola działalności organów samorządu nie polega bowiem wyłącznie na analizowaniu publicznych wypowiedzi Wójta. Obejmuje również weryfikowanie treści zarządzeń, korespondencji urzędowej, podstaw prawnych oraz sposobu wykonywania obowiązków wynikających z przepisów.
W przypadku Zarządzeń Nr 513/26 i 514/26 to właśnie analiza dokumentów pozwoliła ujawnić różnicę między literalnym brzmieniem aktów Wójta a informacją przekazaną przez Prezesa Sądu Rejonowego.
Warto przypomnieć, że podczas sesji 30 września 2026 r. Wójt informował radnych o wyznaczeniu Gminnego Zakładu Obsługi Komunalnej jako podmiotu przyjmującego nieletnich.
Tymczasem w zarządzeniu wydanym sześć dni wcześniej wskazał imiennie kierownika zakładu.
Czy radni, zapoznając się z zarządzeniami Wójta, dostrzegli tę różnicę? Dlaczego podczas sesji nie padło pytanie o zgodność przedstawionej informacji z treścią wydanego zarządzenia?
W przedstawionym przebiegu obrad nie odnotowano pytań radnych dotyczących tej rozbieżności.
Rada Gminy powinna nie tylko przyjmować informacje, ale również analizować dokumenty
Obowiązki informacyjne Wójta wobec Rady Gminy nie sprowadzają się wyłącznie do przedstawienia ustnej informacji.
Przepisy regulujące wyznaczanie podmiotów do wykonywania prac społecznych przewidują również przedstawienie radzie informacji o podmiotach oraz opinii Prezesa Sądu Rejonowego.
W analizowanej sprawie pozostaje do ustalenia, czy radnym przedstawiono pełną dokumentację dotyczącą obu grup – nieletnich i skazanych – oraz czy mieli możliwość zapoznania się z opiniami Sądu.
Istotne jest również to, że w ciągu sześciu dni Wójt wydał dwa zarządzenia zawierające analogiczny sposób wskazania kierownika jako podmiotu.
Gdyby radni zestawili treść zarządzeń z informacjami przekazywanymi podczas sesji, powinni przynajmniej dostrzec potrzebę wyjaśnienia, kto został formalnie wyznaczony: Gminny Zakład Obsługi Komunalnej czy jego kierownik.
Rada Gminy nie jest organem zobowiązanym do automatycznego kwestionowania każdego zarządzenia Wójta. Ma jednak ustawowe funkcje kontrolne, a rzetelne wykonywanie mandatu wymaga analizy dokumentów dotyczących działalności organu wykonawczego.
Brak pytań nie dowodzi sam w sobie, że radni nie zapoznali się z dokumentami. Rodzi jednak pytanie o rzeczywisty zakres ich weryfikacji.
Czy potrzebna jest zmiana zarządzeń?
Zgromadzona dokumentacja pozwala wskazać kilka konkretnych problemów.
Po pierwsze, w dwóch zarządzeniach Wójta imiennie wskazano kierownika GZOK jako podmiot przyjmujący nieletnich i skazanych.
Po drugie, Prezes Sądu Rejonowego w Zamościu wskazał redakcji, że podmiotem wyznaczonym w obu przypadkach jest Gminny Zakład Obsługi Komunalnej.
Po trzecie, przekazane Sądowi dokumenty nie zawierają wszystkich szczegółowych informacji wymienionych w piśmie dotyczącym nieletnich, w szczególności rodzaju prac i liczby osób możliwych do przyjęcia.
Po czwarte, w korespondencji Wójta wystąpiły błędy dotyczące daty pisma Sądu i numeru zarządzenia.
Po piąte, przykłady innych samorządów pokazują, że możliwe było zastosowanie bardziej jednoznacznej konstrukcji prawnej.
Nie oznacza to automatycznie nieważności Zarządzeń Nr 513/26 i 514/26. Ocena ich skuteczności prawnej wymaga uwzględnienia całego stanu faktycznego oraz właściwych przepisów.
Jeżeli jednak zamiarem Wójta było wyznaczenie Gminnego Zakładu Obsługi Komunalnej, a nie osobiście Michała Kłonicy, zasadne wydaje się rozważenie formalnej zmiany obu zarządzeń, tak aby ich treść jednoznacznie odzwierciedlała zamierzony sposób organizacji prac społecznych.
Dokumenty zamiast domysłów. Pytania pozostają
Sprawa dwóch zarządzeń Wójta Gminy Zamość pokazuje znaczenie dostępu do informacji publicznej oraz analizy dokumentów urzędowych.
Dzięki odpowiedzi Prezesa Sądu Rejonowego redakcja mogła ustalić daty korespondencji, zapotrzebowanie na prace społeczne w 2027 r. oraz sposób identyfikowania wyznaczonego podmiotu przez Sąd.
Porównanie z zarządzeniami innych samorządów pozwoliło natomiast wskazać rozwiązania, w których jednostka organizacyjna i osoba odpowiedzialna za wykonanie zarządzenia zostały jednoznacznie rozdzielone.
Pozostają więc pytania: dlaczego w dwóch zarządzeniach Wójt Gminy Zamość wyznaczył imiennie kierownika GZOK jako podmiot, czy przekazał Sądowi wszystkie wymagane informacje oraz czy Rada Gminy otrzymała pełną dokumentację przewidzianą przepisami?
Wypowiedź Wójta z sesji 28 października, dotycząca analizowania jego słów w mediach społecznościowych, można odczytywać jako komentarz do zainteresowania opinii publicznej działalnością samorządu.
Warto jednak podkreślić, że przedmiotem społecznej kontroli nie są wyłącznie słowa Wójta, lecz przede wszystkim jego decyzje, zarządzenia i dokumenty, za których treść odpowiada jako organ wykonawczy gminy.
A te – niezależnie od tego, czy są analizowane przez radnych, mieszkańców czy lokalne media – powinny być jednoznaczne, rzetelne i zgodne z obowiązującymi przepisami.
