12 lipca obchodzimy Dzień Walki i Męczeństwa Wsi Polskiej. To państwowe święto zostało ustanowione w celu upamiętnienia mieszkańców polskich wsi za ich patriotyczną postawę, heroiczną walkę oraz ogromne poświęcenie w czasie II wojny światowej.
Poniżej przedstawiamy rys historyczny oraz kulisy ustanowienia tego szczególnego dnia.
Dlaczego wybrano datę 12 lipca?
Data święta nie jest przypadkowa. Nawiązuje bezpośrednio do tragicznych wydarzeń z 12 i 13 lipca 1943 roku, kiedy to niemieccy okupanci dokonali krwawej pacyfikacji wsi Michniów w województwie świętokrzyskim.
Michniów stał się symbolem losu ponad 800 polskich wsi, które w latach 1939–1945 doznały podobnych okrucieństw. Mieszkańcy Michniowa zostali wymordowani, a sama wieś spalona w odwecie za pomoc, jakiej udzielali partyzantom z oddziałów Jana Piwnika „Ponurego”. W ciągu dwóch dni Niemcy zamordowali co najmniej 204 osoby, w tym kobiety i niemowlęta. Najmłodsza ofiara, Stefanek Dąbrowa, miał zaledwie 9 dni.
Kiedy i jak ustanowiono święto?
Choć pamięć o tragedii wsi polskiej była żywa przez dekady, formalne ustanowienie dnia pamięci na szczeblu państwowym nastąpiło stosunkowo niedawno:
-
Wrzesień 2017 r. – Z inicjatywą ustawodawczą wyszedł Prezydent RP, odpowiadając na wieloletnie postulaty środowisk ludowych, kombatanckich oraz historyków.
-
29 września 2017 r. – Sejm RP przyjął ustawę o ustanowieniu Dnia Walki i Męczeństwa Wsi Polskiej.
-
Październik 2017 r. – Po poparciu Senatu, ustawę podpisał Prezydent RP Andrzej Duda.
-
2018 r. – Odbyły się pierwsze oficjalne, ogólnokrajowe obchody tego święta.
Ustawa podkreśla, że święto ma charakter państwowy, ale nie jest dniem wolnym od pracy.
Historyczne znaczenie polskiej wsi w czasie wojny
Ustanowienie tego dnia miało na celu oddanie sprawiedliwości dziejowej milionom mieszkańców wsi. W czasie II wojny światowej polska wieś pełniła funkcję strategicznego zaplecza dla państwa podziemnego:
-
Schronienie i zaopatrzenie: Wieś żywiła kraj i oddziały partyzanckie (Armii Krajowej, Batalionów Chłopskich czy Narodowych Sił Zbrojnych).
-
Walka zbrojna: To właśnie na terenach wiejskich formowały się potężne struktury Batalionów Chłopskich, liczące około 170 tysięcy żołnierzy.
-
Ochrona uciekinierów: Mieszkańcy wsi z narażeniem życia ukrywali osoby poszukiwane przez Gestapo, w tym uciekających z gett obywateli polskich pochodzenia żydowskiego.
Ceną za tę niezłomność był terror. Szacuje się, że w czasie okupacji mniejszym lub większym represjom poddano około 10 000 polskich wsi, z czego ponad 800 zostało całkowicie spacyfikowanych, zrównanych z ziemią, a ich ludność bezwzględnie wymordowana.
Dzień Walki i Męczeństwa Wsi Polskiej przywraca należne miejsce tym ofiarom w narodowej debacie o historii, przypominając, że bez patriotycznej postawy polskiej wsi przetrwanie polskiej tożsamości i struktur podziemnych w latach okupacji byłoby niemożliwe.
