Dokument dotyczący wielomilionowego kredytu został wydany 29 czerwca, ale jego pełną treść opublikowano w BIP dopiero 12 sierpnia. W ramach społecznej kontroli wystąpiono wcześniej o jego udostępnienie. Regionalna Izba Obrachunkowa pozytywnie oceniła możliwość spłaty kredytu, ale zwróciła uwagę na skalę zadłużenia i zależność przyszłych wskaźników od realizacji założeń budżetowych.
29 czerwca 2026 r. Wójt Gminy Zamość wydał Zarządzenie Nr 472/26 w sprawie zaciągnięcia długoterminowego kredytu bankowego na spłatę wcześniej zaciągniętych zobowiązań z tytułu kredytów i pożyczek oraz finansowanie planowanego deficytu budżetu.
Kwota kredytu została określona na 8 mln zł. Z dokumentów budżetowych wynika, że 7,1 mln zł ma zostać przeznaczone na spłatę wcześniej zaciągniętych kredytów i pożyczek, a 900 tys. zł na finansowanie planowanego deficytu budżetu.
Zarządzenie było w wykazie, ale pełną treść opublikowano później
Istotny jest również sposób udostępnienia dokumentu mieszkańcom.
30 lipca 2026 r. w Biuletynie Informacji Publicznej opublikowano zbiorczy wykaz zarządzeń Wójta Gminy Zamość. W wykazie znalazło się również Zarządzenie Nr 472/26 z 29 czerwca 2026 r., dotyczące kredytu w wysokości 8 mln zł.
Pełna treść zarządzenia nie była jednak wówczas dostępna w opublikowanym wykazie. 5 sierpnia wystąpiono w ramach społecznej kontroli o udostępnienie treści dokumentu. 12 sierpnia 2026 r. pełna treść Zarządzenia Nr 472/26 została opublikowana w BIP.
Nie przesądzamy, że publikacja nastąpiła w związku ze złożonym wnioskiem. Faktem pozostaje natomiast, że pełna treść dokumentu została opublikowana siedem dni po wystąpieniu o jej udostępnienie.
Nieistniejący art. 89 ust. 3 w podstawie prawnej
Analiza opublikowanego zarządzenia ujawnia również problem o charakterze formalnoprawnym.
W podstawie prawnej Wójt powołał m.in.:
„art. 89 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 roku o finansach publicznych”.
Problem polega na tym, że w aktualnym tekście ustawy art. 89 nie zawiera ustępu 3. Przy wskazanych w zarządzeniu celach kredytu istotne są natomiast przepisy art. 89 ust. 1 pkt 2 i pkt 3, dotyczące odpowiednio finansowania planowanego deficytu oraz spłaty wcześniej zaciągniętych zobowiązań. Aktualny tekst jednolity ustawy o finansach publicznych został ogłoszony w Dz.U. z 2025 r. poz. 1483.
Gdzie byli radni?
Ustawa o samorządzie gminnym nie pozostawia wątpliwości co do roli Rady Gminy. Art. 18a ust. 1 stanowi, że rada gminy kontroluje działalność wójta, a w tym celu powołuje komisję rewizyjną. Komisja rewizyjna wykonuje również inne zadania kontrolne zlecane jej przez radę.
Radny ma ponadto ustawowe prawo do uzyskiwania informacji i materiałów oraz wglądu w działalność urzędu gminy. Jednocześnie ustawa nakłada na radnego obowiązek udziału w pracach rady i jej komisji.
Dlatego pojawia się zasadne pytanie:
Czy którykolwiek z radnych, a w szczególności członkowie komisji właściwych do spraw finansów i Komisji Rewizyjnej, zweryfikował podstawę prawną zarządzenia dotyczącego kredytu w wysokości 8 mln zł?
To nie jest pytanie wyłącznie o literówkę. Chodzi o jakość wykonywania ustawowej funkcji kontrolnej przez radnych.
Radni otrzymują z budżetu gminy diety finansowane ze środków publicznych. W zamian za pełnienie mandatu mają określone ustawą obowiązki i uprawnienia, w tym obowiązek udziału w pracach rady i komisji oraz prawo do uzyskiwania informacji i wglądu w działalność urzędu. Ustawa wskazuje również, że radny powinien kierować się dobrem wspólnoty samorządowej.
Mieszkańcy mają więc prawo oczekiwać, że dokument dotyczący wielomilionowego zobowiązania zostanie przez radnych dokładnie przeanalizowany, a zauważone nieprawidłowości zostaną wyjaśnione.
To nie pierwszy przypadek problemu z podstawą prawną
Warto przypomnieć, że nie jest to pierwszy przypadek, w którym w materiałach Gminy Zamość pojawiła się nieaktualna podstawa prawna. 22 sierpnia 2026 r. opublikowaliśmy materiał dotyczący funduszu sołeckiego na 2027 rok, w którym zwracaliśmy uwagę na powołanie przez Gminę art. 5 ust. 11 ustawy o funduszu sołeckim, mimo że przepis ten został uchylony z dniem 1 stycznia 2026 r.
Tym razem w Zarządzeniu Nr 472/26 z 29 czerwca 2026 r. wskazano natomiast art. 89 ust. 3 ustawy o finansach publicznych, który nie istnieje. Są to dwa różne dokumenty i dwie różne podstawy prawne, ale w obu przypadkach pojawia się ten sam problem – prawidłowość i aktualność przepisów, na które powołuje się Gmina Zamość.
To właśnie dlatego w przypadku zarządzenia dotyczącego kredytu w wysokości 8 mln zł zasadne jest pytanie nie tylko o sam błąd, ale również o to, kto i w jaki sposób weryfikuje podstawy prawne dokumentów przed ich podpisaniem i publikacją.
RIO pozytywnie o możliwości spłaty 8 mln zł
W toku społecznej kontroli wystąpiono również o udostępnienie opinii Regionalnej Izby Obrachunkowej dotyczącej możliwości spłaty tego kredytu.
W odpowiedzi Wójt przekazał Uchwałę Nr RIO.I.42.1.1.18.2026 Składu Orzekającego RIO w Lublinie z 17 sierpnia 2026 r.
RIO pozytywnie zaopiniowała możliwość spłaty przez Gminę Zamość kredytu w wysokości 8 mln zł, przeznaczonego na spłatę wcześniejszych zobowiązań oraz finansowanie planowanego deficytu.
Z opinii wynika, że na 30 czerwca 2026 r. zadłużenie Gminy wynosiło 24,55 mln zł. Jednocześnie, według przedstawionych RIO danych, na koniec 2026 r. kwota długu ma wynieść około 29 mln zł.
Trzeba podkreślić, że 29 mln zł jest wartością prognozowaną, a nie faktycznym stanem zadłużenia na dzień publikacji tego materiału.
RIO wskazała również, że przy założeniach przyjętych w wieloletniej prognozie finansowej zachowane są ustawowe relacje dotyczące spłaty zadłużenia. Jednocześnie zwróciła uwagę, że ich utrzymanie w kolejnych latach będzie zależało m.in. od faktycznego wykonania planowanych dochodów i wydatków oraz osiągnięcia zakładanych nadwyżek operacyjnych.
Kredyt to nie tylko 8 mln zł
Dla mieszkańców istotna jest nie tylko sama wysokość nowego kredytu. Należy patrzeć na niego w kontekście całego zadłużenia Gminy.
8 mln zł nowego kredytu
- 24,55 mln zł zadłużenia na 30 czerwca
= przy prognozach przedstawionych RIO 29 mln zł zadłużenia na koniec 2026 r.
Kredyt ma być spłacany w latach 2027–2031.
Pozytywna opinia RIO oznacza, że przy przedstawionych jej danych i założeniach Gmina może spłacać planowane zobowiązanie. Nie jest natomiast oceną celowości zaciągania kredytu ani gospodarności tego rozwiązania.
Społeczna kontrola będzie kontynuowana
Na obecnym etapie nie można przesądzić, że planowany kredyt zostanie zaciągnięty niezgodnie z prawem. Wiadomo jednak, że zarządzenie stanowiące podstawę działania Wójta zawiera błąd w podstawie prawnej – wskazuje nieistniejący art. 89 ust. 3 ustawy o finansach publicznych. Przed zaciągnięciem kredytu zasadne jest więc wyjaśnienie, dlaczego w dokumencie dotyczącym zobowiązania na 8 mln zł znalazło się odwołanie do nieistniejącego przepisu.
Kolejnym krokiem społecznej kontroli powinno być sprawdzenie umowy kredytowej, jej daty zawarcia, warunków finansowych oraz zgodności z uchwałą budżetową, WPF i opinią RIO.
Bo w przypadku zobowiązania na 8 mln zł mieszkańcy mają prawo wiedzieć nie tylko, czy Gmina może kredyt spłacić, ale również na jakich warunkach go zaciąga, jakie będą jego koszty i jakie wcześniejsze zobowiązania zostaną nim zastąpione.
Kontrola społeczna nie zastępuje kontroli Rady Gminy. Powinna ją uzupełniać. A w przypadku dokumentów dotyczących milionowych zobowiązań szczególnie ważne jest, aby ustawowe uprawnienia kontrolne Rady i jej komisji były rzeczywiście wykorzystywane.
