Podczas sesji Rady Gminy Zamość 30 września 2026 r. Wójt wrócił do informacji ze swojej działalności, aby – jak sam zaznaczył – dopełnić corocznego obowiązku wobec Rady. Poinformował o piśmie Sądu Rejonowego w Zamościu dotyczącym wykonywania prac społecznych przez nieletnich oraz o wyznaczeniu podmiotu, który ma ich przyjmować. Problem w tym, że informacja przedstawiona radnym nie odpowiada literalnej treści wydanego kilka dni wcześniej Zarządzenia Nr 513/26.
Pismo sądu i zarządzenie tego samego dnia
Jak wynika z wypowiedzi Wójta, 24 września do Urzędu Gminy wpłynęło pismo Sądu Rejonowego w Zamościu dotyczące wyznaczenia podmiotu, na rzecz którego nieletni będą wykonywali prace społeczne. W piśmie określono również przewidywaną liczbę nieletnich.
Tego samego dnia Wójt wydał Zarządzenie Nr 513/26 „w sprawie podmiotów, na rzecz których wykonywane są przez nieletnich prace społeczne”.
Podstawą zarządzenia jest § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 19 stycznia 2023 r. Przepis stanowi, że właściwy organ gminy wyznacza podmioty, uwzględniając opinię prezesa sądu rejonowego. Sama opinia powinna określać m.in. przewidywaną na kolejny rok liczbę nieletnich, liczbę godzin prac przypadających na jednego nieletniego oraz wymagania dotyczące rodzaju i miejsca wykonywania prac.
Informacja Wójta wskazuje więc, że pismo sądu znajdowało się już w Urzędzie w dniu wydania zarządzenia.
Co zapisano w zarządzeniu?
Kluczowe znaczenie ma § 1 Zarządzenia Nr 513/26. Wójt zapisał w nim:
„Wyznacza się Pana Michała Kłonicę Kierownika Gminnego Zakładu Obsługi Komunalnej Gminy Zamość […] jako podmiot właściwy do przyjęcia nieletnich mieszkańców gminy, zobowiązanych na mocy orzeczenia Sądu do wykonywania prac społecznych w 2027 roku.”
Z literalnego brzmienia zarządzenia wynika zatem, że jako „podmiot” wyznaczony został Michał Kłonica – kierownik Gminnego Zakładu Obsługi Komunalnej Gminy Zamość.
Tymczasem podczas sesji 30 września Wójt przedstawił radnym inną informację. Mówiąc o wydanym przez siebie zarządzeniu, wskazał jako wyznaczony podmiot Gminny Zakład Obsługi Komunalnej Gminy Zamość.
To istotna różnica.
Przepisy odróżniają podmiot od osoby wyznaczonej
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości nie pozostawia tych pojęć bez rozróżnienia.
W § 1 ust. 2 ustawodawca osobno zdefiniował „osobę wyznaczoną” oraz „podmiot”. Osobą wyznaczoną jest osoba odpowiedzialna za organizowanie prac społecznych i kontrolowanie ich przebiegu. Podmiotem jest natomiast podmiot wyznaczony przez właściwy organ gminy, na rzecz którego nieletni mogą wykonywać prace społeczne.
Rozróżnienie występuje również w ustawie o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich. Zgodnie z art. 151 ust. 3 podmioty wyznacza właściwy wójt, burmistrz albo prezydent miasta. Ustęp 4 tego samego artykułu nakazuje natomiast poinformować sąd m.in. o miejscach i rodzaju wykonywanych prac oraz osobach odpowiedzialnych za ich organizowanie i kontrolowanie.
Podmiot i osoba odpowiedzialna za organizowanie prac nie są więc w przepisach pojęciami zamiennymi.
Zarządzenie mówi jedno, Wójt przekazał Radzie drugie
W przypadku Gminy Zamość powstaje zatem czytelna rozbieżność.
24 września – Zarządzenie Nr 513/26: jako „podmiot” wskazany zostaje Michał Kłonica, kierownik GZOK.
30 września – informacja Wójta podczas sesji: jako wyznaczony podmiot wskazany zostaje Gminny Zakład Obsługi Komunalnej Gminy Zamość.
Wypowiedź Wójta może wskazywać, jaka była rzeczywista intencja przy wydawaniu zarządzenia – wyznaczenie GZOK jako jednostki przyjmującej nieletnich. Nie zmienia jednak treści podpisanego dokumentu. Jeżeli § 1 został sformułowany niezgodnie z zamiarem organu, ustne przedstawienie sprawy Radzie nie zastępuje zmiany lub korekty zarządzenia.
Wójt przypomniał sobie o obowiązku wobec Rady
Interesujący jest również kontekst, w którym informacja została przedstawiona.
Wójt wrócił do tego tematu już po wcześniejszej informacji ze swojej działalności, wskazując, że pominął obowiązek, który ma do spełnienia wobec Rady i który pojawia się każdego roku. Na zakończenie wyjaśnił, że przedstawia tę wiadomość właśnie jako informację, którą powinien przedłożyć Radzie Gminy.
Taki obowiązek rzeczywiście wynika z rozporządzenia. Zgodnie z § 3 ust. 2, w terminie 30 dni od otrzymania opinii prezesa sądu rejonowego organ gminy przekazuje informację o wyznaczonych podmiotach prezesowi sądu oraz kierownikowi zespołu kuratorskiej służby sądowej. W tym samym terminie powinien przedstawić Radzie Gminy zarówno informację o podmiotach, jak i opinię prezesa sądu rejonowego.
I tu pojawia się kolejne pytanie: czy podczas sesji Rada otrzymała również wymaganą przepisami opinię Prezesa Sądu Rejonowego w Zamościu, czy radnym przekazano jedynie ustną informację Wójta o wyznaczeniu podmiotu?
Dokument wymaga wyjaśnienia
Nie przesądzamy, że wskazana rozbieżność powoduje nieważność Zarządzenia Nr 513/26. Jest jednak wystarczająco konkretna, aby wymagała wyjaśnienia.
Przepisy świadomie oddzielają podmiot, na rzecz którego wykonywane są prace, od osoby odpowiedzialnej za ich organizowanie i kontrolę. Tymczasem Zarządzenie Nr 513/26 określa kierownika GZOK mianem „podmiotu”, podczas gdy kilka dni później sam Wójt, wykonując obowiązek informacyjny wobec Rady, wskazał jako podmiot Gminny Zakład Obsługi Komunalnej Gminy Zamość.
Pozostają więc trzy konkretne pytania: kogo formalnie Wójt zamierzał wyznaczyć – Michała Kłonicę czy GZOK, jaką dokładnie informację przekazano Sądowi Rejonowemu w Zamościu oraz czy Radzie Gminy wraz z informacją przedstawiono opinię Prezesa Sądu, czego wymaga rozporządzenie.
Radni bez pytań
Na uwagę zasługuje również reakcja Rady Gminy Zamość. Radni przyjęli przedstawioną przez Wójta informację bez pytań i bez próby wyjaśnienia, czy jej treść odpowiada Zarządzeniu Nr 513/26. Tymczasem gdyby zestawić wypowiedź Wójta z dokumentem wydanym zaledwie sześć dni wcześniej, naturalne powinno być przynajmniej pytanie: kto właściwie został wyznaczony – Gminny Zakład Obsługi Komunalnej czy jego kierownik Michał Kłonica? Radni otrzymują informacje o zarządzeniach Wójta, dlatego społeczna kontrola działalności samorządu rodzi także pytanie o to, w jakim stopniu analizują dokumenty przedstawiane im w związku z wykonywaniem mandatu. W tym przypadku nikt nie zwrócił uwagi na widoczną rozbieżność, a informacja Wójta została przyjęta bez dyskusji.
