W piątek, 8 maja 2026 r., w Zamościu miała miejsce uroczystość religijno-patriotyczna upamiętniająca 80. rocznicę odbicia więźniów z komunistycznego więzienia w Zamościu przez Oddział Żołnierzy AK-WiN dowodzony przez por. Romana Szczura ps. „Urszula” (mianowanego pośmiertnie na stopień kapitana). W trakcie obchodów kolejnej rocznicy akcji oddano hołd bohaterom jednej z najważniejszych akcji powojennego podziemia niepodległościowego.
Roman Szczur „Urszula” – na rozkaz dowódcy II Zamojskiego Inspektoratu Armii Krajowej, majora Mariana Pilarskiego ps. „Grom”, „Jar”, wieczorem 8 maja 1946 r., na czele kilkunastu żołnierzy WiN uwolnił 301 (według innych źródeł 346) więźniów, w tym czterech swoich podkomendnych skazanych na karę śmierci.
Organizatorami uroczystości byli: Światowy Związek Żołnierzy Armii Krajowej Okręg Zamość, Garnizon Zamość oraz Stowarzyszenie Rozwoju Lokalnego Zamojszczyzna.
Tegoroczne obchody rozpoczęły się zbiórką pocztów sztandarowych i uczestników przed Zakładem Karnym w Zamościu przy ul. Okrzei 14.
Uroczystości upamiętniające tę brawurową akcję odbyły się zgodnie z ceremoniałem wojskowym. Asystę honorową zapewnili żołnierze z 3. Zamojskiego Batalionu Zmechanizowanego w Zamościu. Narratorem uroczystości był por. Dominik Sowa. Dowódcą Kompanii Honorowej był ppor. Olaf Kinast.
Po powitaniu uczestników przedstawiciel ŚZŻAK Okręg Zamość, płk rezerwy Artur Ochal, przedstawił rys historyczny wydarzeń, które miały miejsce 8 maja 1946 r.
Następnie głos zabrał Prezes ŚZŻAK Okręg Zamość, Poseł na Sejm RP Sławomir Zawiślak. W swoim wystąpieniu Prezes m.in. przedstawił klimat powojennego czasu i terror nowego sowieckiego okupanta Polski oraz utworzonych przez niego komunistycznych władz PRL. W kolejnych słowach podziękował współorganizatorom za pomoc w organizacji uroczystości, a przybyłym gościom za udział w wydarzeniu. Szczególne podziękowania złożył młodzieży szkolnej oraz delegacjom zamojskich szkół z pocztami sztandarowymi.
Po wystąpieniu ks. kan. ppłk. dr. Władysława Włodarczyka, Kapelana Garnizonu Zamość, odmówiona została modlitwa w intencji żołnierzy podziemia niepodległościowego biorących udział w akcji „Urszuli” oraz ofiar reżimu komunistycznego.
W dalszej kolejności narrator wydarzenia, por. Dominik Sowa, odczytał Apel Pamięci, po czym oddana została salwa honorowa.
Następnie pod znajdującą się na budynku Zakładu Karnego w Zamościu tablicą pamiątkową obecne delegacje, w tym członkowie rodziny zmarłego kpt. Romana Szczura, przedstawiciele władz samorządowych, służb mundurowych, szkół, a także kombatanci i mieszkańcy regionu, złożyli wiązanki kwiatów.
Uroczystość wzbogaciła obecność pocztów sztandarowych: Sztandaru Wojska Polskiego, Sztandaru Zakładu Karnego w Zamościu, sztandarów ŚZŻAK, w tym Okręgu oraz Koła Rejonowego ŚZŻAK w Starym Zamościu, a także sztandarów szkół: Szkoły Podstawowej nr 3 w Zamościu, Szkoły Podstawowej nr 8 w Zamościu, Szkoły Podstawowej nr 9 w Zamościu oraz Zespołu Szkół Ponadpodstawowych nr 3 w Zamościu, za co serdecznie dziękujemy.
Uroczystości wspólnie upamiętnili przedstawiciele władz samorządowych miasta, służb mundurowych – Wojska Polskiego, Policji, Służby Więziennej, Straży Miejskiej (oprócz Straży Pożarnej, dzielnie walczącej z pożarem Puszczy Solskiej, z którą się solidaryzujemy), instytucji, delegacje szkół, stowarzyszeń patriotycznych, Konfederacji Korony Polskiej, oraz mieszkańcy miasta i regionu. Udział w uroczystościach tak licznych delegacji podkreślił znaczenie pamięci historycznej dla lokalnej wspólnoty.
W uroczystości udział wzięli zaproszeni goście, m.in.: członkowie rodziny Romana Szczura, Dowódcę Garnizonu Zamość i 18. Pułku Przeciwlotniczego w Zamościu reprezentował ppłk Ryszard Goździuk, Marek Kudela – Zastępca Prezydenta Miasta Zamość, Piotr Orzechowski – Sekretarz Powiatu Zamojskiego, kpt. Robert Ząbek – Dyrektor Zakładu Karnego w Zamościu, Artur Ścibak – Komendant Straży Miejskiej w Zamościu, st. chor. sztab. WP Grzegorz Pawlik – Weteran Misji Zagranicznych i Prezes Koła Miejskiego nr 1 Związku Kombatantów RP i Byłych Więźniów Politycznych w Zamościu, Lucjan Dudek – Prezes Związku Inwalidów Wojennych RP Oddział w Zamościu, Jadwiga Czerw – Wiceprezes Zarządu Okręgu Zamość Środowiska Dzieci Zamojszczyzny, Marian Derkacz – Wiceprezes ŚZŻAK Okręg Zamość, Wiesław Smyk – Prezes Koła Rejonowego ŚZŻAK O/Z w Starym Zamościu, Paweł Maryńczak – Członek Zarządu Stowarzyszenia Rozwoju Lokalnego Zamojszczyzna, Jerzy Zacharow – Przewodniczący Stowarzyszenia Internowanych Zamojszczyzny, członkowie i sympatycy ŚZŻAK Okręg Zamość, przedstawiciele zamojskich szkół, w tym nauczyciele z Centrum Szkół Mundurowych w Zamościu, Władysław Kasprzak – przedsiębiorca, Magdalena Stopa reprezentująca Stowarzyszenie Ruch Wielka Polska, Agnieszka Macek – reprezentująca podmiot zarządzający Liceum Ogólnokształcącym Centrum Szkół Mundurowych w Zamościu.
Zarząd ŚZŻAK Okręg Zamość serdecznie dziękuje współorganizatorom, przybyłym uczestnikom uroczystości, przedstawicielom zamojskich szkół, mieszkańcom Miasta Zamość i regionu za uczestnictwo w wydarzeniu oraz wykazane po raz kolejny obywatelskie i patriotyczne zainteresowanie wspólnym utrwalaniem polskiej historii.
Dziękujemy także przybyłym na uroczystość przedstawicielom mediów za udział i promowanie naszej uroczystości.
Liczymy na wspólną organizację uroczystości w kolejnych latach. Zapraszamy do współpracy.
Cześć i Chwała Bohaterom!
Przypomnijmy, że dnia 27 września 2010 r., staraniem ŚZŻAK Okręg Zamość, przy finansowym wsparciu funkcjonariuszy Zakładu Karnego w Zamościu, w miejsce godzącej w prawdę historyczną tablicy z okresu komunistycznego, wmurowana została na budynku Zakładu Karnego w Zamościu nowa tablica:
„W hołdzie żołnierzom podziemia niepodległościowego AK-WiN, którzy w dniu 8 maja 1946 r. w ataku na więzienie zamojskie odbili z rąk UB więźniów politycznych zaangażowanych w walkę o niepodległą Polskę”.
Na tablicy wymienione są nazwiska uczestników akcji: dowódcy ppor. Romana Szczura ps. „Urszula”, Adama Altmajera ps. „Długi”, Stanisława Biziora ps. „Eam”, Stanisława Furmanka ps. „Mahoń”, Tadeusza Łagody ps. „Barykada”, Adama Michalaka ps. „Kula”, Stefana Polichy ps. „Krasnopolski”, Józefa Pysia ps. „Ostry”, Józefa Rabiegi ps. „Wierzba”, Edwarda Śwista ps. „Miś”, Franciszka Węcławika ps. „Boa”, żołnierzy o pseudonimach: „Tarcza”, „Szary”, „Suchy” oraz dwóch strażników – Jana Radziejewskiego i Romana Sebastiani.
Tekst nadesłany – ŚZŻAK Okręg Zamość
