Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z 18 czerwca 2026 r. (sygn. akt III SA/Lu 157/26) stwierdził nieważność Zarządzenia Nr 245/2020 Prezydenta Miasta Zamość z 8 października 2020 r., dotyczącego ustalenia cennika usług świadczonych na Cmentarzu Komunalnym w Zamościu. Skargę do sądu wniósł Prokurator Rejonowy w Zamościu, wskazując na istotne naruszenie przepisów dotyczących ogłaszania aktów prawa miejscowego. Sąd podzielił argumentację Prokuratora, uznając, że zarządzenie powinno zostać opublikowane w Dzienniku Urzędowym Województwa Lubelskiego, a nie wchodzić w życie już w dniu podpisania.
Prokurator zaskarżył trzy zarządzenia dotyczące opłat
Postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Lublinie zostało zainicjowane skargą Prokuratora Rejonowego w Zamościu, który zakwestionował trzy zarządzenia Prezydenta Miasta Zamość dotyczące cenników usług świadczonych na Cmentarzu Komunalnym:
- Zarządzenie Nr 29/2020 z 30 stycznia 2020 r.;
- Zarządzenie Nr 245/2020 z 8 października 2020 r.;
- Zarządzenie Nr 53/2023 z 27 lutego 2023 r.
Wszystkie trzy akty dotyczyły ustalania opłat za korzystanie z usług i urządzeń cmentarnych.
Prokurator wniósł o stwierdzenie ich nieważności w całości. Zarzucił, że zarządzenia nie zostały ogłoszone w wojewódzkim dzienniku urzędowym, mimo że – w jego ocenie – stanowiły akty prawa miejscowego.
Ponadto wskazał, że zarządzenia przewidywały wejście w życie z dniem podpisania, bez zachowania wymaganego okresu między ogłoszeniem aktu a jego wejściem w życie.
Postanowieniem z 6 marca 2026 r. skargi zostały rozdzielone do odrębnego rozpoznania. Wyrok z 18 czerwca 2026 r., sygn. III SA/Lu 157/26, dotyczy Zarządzenia Nr 245/2020 z 8 października 2020 r.
Oznacza to, że omawiany wyrok nie rozstrzyga bezpośrednio o ważności dwóch pozostałych zarządzeń objętych pierwotną skargą Prokuratora.
Prezydent Zamościa nie zgodził się z zarzutami Prokuratora
W odpowiedzi na skargę Prezydent Miasta Zamość wniósł o jej oddalenie w całości.
Argumentował, że zarządzenie ustalające cennik usług komunalnych nie jest aktem prawa miejscowego, ponieważ nie nakłada na mieszkańców obowiązków o charakterze publicznoprawnym.
Według stanowiska przedstawionego sądowi ustalanie opłat było czynnością właścicielską, związaną z gospodarowaniem mieniem komunalnym.
Prezydent wskazywał, że Gmina występuje w takim przypadku jako podmiot oferujący odpłatne usługi, a nie jako organ władzy publicznej nakładający daniny.
W ocenie organu cennik stanowił jedynie określenie warunków odpłatnego świadczenia usług cmentarnych i nie wymagał ogłoszenia w wojewódzkim dzienniku urzędowym.
Sąd: zarządzenie stanowiło akt prawa miejscowego
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie nie podzielił argumentacji Prezydenta Miasta Zamość.
W uzasadnieniu wyroku wskazano:
„Sąd podziela stanowisko Prokuratora, że zarządzenie wprowadzające opłaty za korzystanie z urządzeń na terenie cmentarzy komunalnych, podobnie jak uchwała w sprawie opłat za korzystanie z cmentarzy komunalnych, stanowi akt prawa miejscowego, który podlega obowiązkowi ogłoszenia w wojewódzkim dzienniku urzędowym”.
Sąd wyjaśnił, że o charakterze aktu prawa miejscowego nie decyduje jego nazwa, lecz rzeczywista treść oraz krąg adresatów.
Zarządzenie Prezydenta Miasta Zamość określało wysokość opłat wobec nieoznaczonego kręgu osób korzystających z cmentarza. Miało zatem charakter generalny, abstrakcyjny i zewnętrzny.
W ocenie sądu nie było to wyłącznie wewnętrzne polecenie dotyczące zarządzania mieniem komunalnym. Akt określał obowiązki finansowe osób pozostających poza strukturą administracji samorządowej.
Brak publikacji w dzienniku urzędowym był istotnym naruszeniem prawa
Jednym z najważniejszych elementów uzasadnienia wyroku jest ocena skutków nieogłoszenia zarządzenia.
WSA wskazał, że zgodnie z art. 13 pkt 2 ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych akty prawa miejscowego stanowione przez organy gminy podlegają ogłoszeniu w wojewódzkim dzienniku urzędowym.
Tymczasem Zarządzenie Nr 245/2020 nie zostało opublikowane w Dzienniku Urzędowym Województwa Lubelskiego.
Sąd uznał to za istotne naruszenie prawa, uzasadniające stwierdzenie nieważności całego zarządzenia.
Zarządzenie nie mogło wejść w życie już w dniu podpisania
Drugim istotnym naruszeniem wskazanym przez sąd był zapis dotyczący wejścia w życie zarządzenia.
Zgodnie z § 3 zaskarżonego aktu miał on obowiązywać od dnia podpisania.
WSA uznał takie rozwiązanie za sprzeczne z zasadami ogłaszania przepisów powszechnie obowiązujących.
Sąd przypomniał, że zgodnie z art. 4 ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych zasadą jest wejście takich aktów w życie po upływie 14 dni od ogłoszenia, chyba że zastosowanie znajduje przewidziany prawem wyjątek.
W rozpatrywanej sprawie zarządzenie nie tylko przewidywało wejście w życie z dniem podpisania, ale również nie zostało ogłoszone we właściwym dzienniku urzędowym.
Dlaczego sąd nie uznał cennika za zwykłą ofertę handlową?
W uzasadnieniu wyroku sąd odniósł się również do argumentu Prezydenta, że ustalanie cen usług cmentarnych stanowi czynność cywilnoprawną.
WSA wskazał na szczególny charakter cmentarzy komunalnych oraz wynikające z przepisów ograniczenia dotyczące miejsc pochówku.
W ocenie sądu jednostronne ustalanie opłat za korzystanie z cmentarza komunalnego nie odpowiada w pełni zasadom swobody umów i równorzędności stron właściwym dla stosunków cywilnoprawnych.
Sąd uznał zatem, że zarządzenie nie stanowiło jedynie oferty Gminy skierowanej do potencjalnych nabywców usług.
W rzeczywistości określało powszechnie obowiązujące zasady ponoszenia opłat za korzystanie z określonego obiektu komunalnego.
Zarządzenie z 2020 roku już nie obowiązywało. Dlaczego sąd stwierdził jego nieważność?
Na szczególną uwagę zasługuje fakt, że w chwili wydania wyroku Zarządzenie Nr 245/2020 nie obowiązywało już w pierwotnym zakresie, ponieważ zostało zastąpione późniejszym Zarządzeniem Nr 53/2023 z 27 lutego 2023 r.
Nie stanowiło to jednak przeszkody do stwierdzenia jego nieważności.
Sąd wskazał, że uchylenie albo zmiana aktu przez organ, który go wydał, nie powoduje automatycznie bezprzedmiotowości kontroli sądowej.
Ma to szczególne znaczenie wtedy, gdy wcześniejszy akt był stosowany i mógł wywoływać skutki prawne przed jego uchyleniem.
WSA zwrócił również uwagę na art. 94 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym, zgodnie z którym ograniczenie możliwości stwierdzenia nieważności aktu po upływie roku od jego podjęcia nie znajduje zastosowania między innymi do aktów prawa miejscowego.
Dlatego pomimo upływu kilku lat od wydania Zarządzenia Nr 245/2020 sąd mógł stwierdzić jego nieważność.
Jakie znaczenie ma wyrok dla mieszkańców Zamościa?
Rozstrzygnięcie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie ma znaczenie wykraczające poza sam sposób ustalania cennika usług cmentarnych.
Przede wszystkim przypomina, że organy samorządu nie mogą dowolnie wybierać sposobu wprowadzania w życie przepisów dotyczących mieszkańców.
Jeżeli akt ma charakter prawa miejscowego, musi zostać prawidłowo ogłoszony. Sama decyzja Prezydenta, podpisanie zarządzenia czy jego udostępnienie w Biuletynie Informacji Publicznej nie zastępują publikacji w wojewódzkim dzienniku urzędowym.
Wyrok może również mieć znaczenie dla oceny innych zarządzeń samorządowych określających opłaty za korzystanie z obiektów użyteczności publicznej.
Nie oznacza to jednak, że każde zarządzenie ustalające cennik usług komunalnych jest automatycznie nieważne. Ocena wymaga analizy podstawy prawnej, treści aktu, jego adresatów i sposobu ogłoszenia.
Czy wyrok oznacza możliwość odzyskania wcześniej pobranych opłat?
Stwierdzenie nieważności zarządzenia może stanowić istotną okoliczność przy ocenie podstaw prawnych opłat pobieranych na jego podstawie.
Nie oznacza jednak automatycznego obowiązku zwrotu wszystkich należności pobranych w okresie jego stosowania.
Ewentualne roszczenia wymagałyby odrębnej analizy, obejmującej m.in. rodzaj pobranej opłaty, podstawę jej naliczenia, charakter stosunku prawnego oraz terminy dochodzenia roszczeń.
Wyrok WSA – ważny sygnał dla samorządów
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, rozpoznając skargę Prokuratora Rejonowego w Zamościu, stwierdził nieważność Zarządzenia Nr 245/2020 Prezydenta Miasta Zamość z 8 października 2020 r.
Rozstrzygnięcie pokazuje, że nawet akt wydany kilka lat wcześniej, a następnie zastąpiony kolejnym zarządzeniem, może zostać poddany kontroli sądowej.
Najważniejszy wniosek płynący z uzasadnienia jest jednoznaczny: jeżeli zarządzenie organu samorządu stanowi akt prawa miejscowego, musi zostać ogłoszone zgodnie z obowiązującymi przepisami.
Wyrok WSA w Lublinie z 18 czerwca 2026 r., sygn. akt III SA/Lu 157/26, dotyczy konkretnego zarządzenia w sprawie opłat na Cmentarzu Komunalnym w Zamościu. Przedstawione rozstrzygnięcie nie przesądza o wynikach odrębnych postępowań dotyczących pozostałych cenników.
Źródło: Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 18 czerwca 2026 r., sygn. akt III SA/Lu 157/26, wraz z uzasadnieniem.
