108 lat temu Rada Regencyjna ogłosiła niepodległość Polski. Dziś obchodzimy rocznicę tego historycznego aktu

Dokładnie 108 lat temu, 7 października 1918 r., Rada Regencyjna w swoim orędziu „Do Narodu Polskiego” zapowiedziała powstanie niepodległego Państwa Polskiego. Podstawą prawną aktu były tzw. 14 punktów Thomasa Woodrowa Wilsona – przyjęty przez państwa centralne fundament przyszłych rokowań pokojowych kończących I wojnę światową.

Droga do orędzia i 14 punktów Wilsona

Sprawy toczyły się bardzo szybko. 8 stycznia 1918 r. prezydent USA Thomas Woodrow Wilson w orędziu do Kongresu przedstawił czternaście punktów, których spełnienie miało jego zdaniem zagwarantować pokój w powojennej Europie. Punkt trzynasty dotyczył bezpośrednio Polski:

Stworzenie niepodległego państwa polskiego na terytoria zamieszkanych przez ludność bezsprzecznie polską, z wolnym dostępem do morza, niepodległością polityczną, gospodarczą, integralność terytoriów tego państwa powinna być zagwarantowana przez konwencję międzynarodową”.

W praktyce namiastka polskich rządów w Królestwie Polskim istniała już wcześniej, choć nie była w pełni niezależna. Na mocy Aktu 5 listopada 1916 r. działała Rada Regencyjna – trzyosobowe ciało tymczasowo zastępujące monarchę. W jej skład wchodzili: prymas Aleksander Kakowski, prezydent Warszawy książę Zdzisław Lubomirski oraz pierwszy prezes Stronnictwa Polityki Realnej Józef Ostrowski.

13 grudnia 1917 r. Rada powołała pierwszy polski rząd pod przewodnictwem Jana Kucharzewskiego, który funkcjonował do 11 lutego 1918 r. Podał się on do dymisji na znak protestu przeciw niedopuszczeniu polskich przedstawicieli do rozmów pokojowych w Brześciu. Członkowie Rady Regencyjnej również zaprotestowali – 13 lutego 1918 r. oświadczyli, że od tej pory legitymację swojej władzy czerpią wyłącznie z „woli Narodu”. Była to pierwsza silna manifestacja niezależności Polski, poparta autorytetem prezydenta Stanów Zjednoczonych.

Sytuacja na frontach a przełom w październiku 1918 r.

Między połową lutego a początkiem października 1918 r. w kwestii polskiej działo się niewiele z powodu sytuacji na frontach. Dopiero powstrzymanie ofensywy niemieckiej we Francji przez wojska alianckie pod dowództwem marszałka Ferdynanda Focha oraz kontrnatarcia z udziałem wojsk amerykańskich doprowadziły w połowie września do odwrotu Niemiec.

Przełożyło się to bezpośrednio na sytuację w Polsce. 7 października 1918 r. w dodatku specjalnym do „Monitora Polskiego” Rada Regencyjna ogłosiła niepodległość Polski, pisząc m.in.:

„Wielka godzina, na którą czekał z upragnieniem cały naród polski, już wybija. Zbliża się pokój, a wraz z nim ziszczenie, nigdy nieprzedawnionych dążeń narodu polskiego do zupełnej niepodległości. W tej godzinie wola narodu jest jasna, stanowcza i jednomyślna. Odczuwając tę wolę i na niej opierając to wezwanie, stajemy na podstawie ogólnych zasad pokojowych, głoszonych przez prezydenta Stanów Zjednoczonych […]. Aby ten program ziścić, musi naród polski jak jeden mąż stanąć i wytężyć wszystkie siły…”

W kolejnych tygodniach nastąpił szybki rozwój wypadków:

Gen. Hans Hartwig von Beseler ustąpił z funkcji Naczelnego Wodza, a Rada powołała gen. Tadeusza Rozwadowskiego na Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego.
23 października powołano rząd Józefa Świeżyńskiego (zdymisjonowany 4 listopada).
7 listopada w Lublinie powstał Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej pod przewodnictwem Ignacego Daszyńskiego.
11 listopada Józef Piłsudski przejął naczelne dowództwo nad wojskiem, a 14 listopada – po przekazaniu mu pełnej władzy przez ustępującą Radę Regencyjną – stanął na czele odrodzonego państwa.

Bilans i rola Rady Regencyjnej

Mimo krytyki za ugodowość i ograniczenia wynikające z okupacji, Rada Regencyjna przejęła kontrolę nad polskim szkolnictwem i sądownictwem oraz zapoczątkowała budowę struktury Wojska Polskiego. Działania administracyjne Rady oraz nieprzejednana postawa Józefa Piłsudskiego wzajemnie się uzupełniły, tworząc fundament pod niepodległą II Rzeczpospolitą.

Obchody 108. rocznicy – 7 października 2026 r. w Biłgoraju

Dla upamiętnienia tego przełomowego aktu, 7 października 2026 r. organizowane są lokalne uroczystości rocznicowe w Biłgoraju. Program obchodów obejmuje:

godz. 17:30 – Msza święta w kościele parafialnym pw. św. Jerzego w Biłgoraju,

godz. 18:20 – Wystąpienie okolicznościowe przy Krzyżu Jubileuszowym na Placu Wolności w Biłgoraju.

Organizatorami obchodów są: Akademia Myśli Chrześcijańskiej, Społeczny Komitet Pamięci Pomordowanych na Wołyniu oraz Parafia pw. św. Jerzego w Biłgoraju.